HOME | Sỹ tử thời xưa|Mạc Đĩnh Chi – Từ Cậu Bé Nghèo Đến Vị Quan Tài Trí Mãi Lưu Danh

Tin tức

Lưu niệm

Hoạt động dịch vụ

Mạc Đĩnh Chi – Từ Cậu Bé Nghèo Đến Vị Quan Tài Trí Mãi Lưu Danh

01:33 - Ngày 25/03/2018

Mạc Đĩnh Chi quê ở làng Lũng Động, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương (nay thuộc thôn Lũng Động, xã Nam Tân, huyện Nam Sách, Hải Dương) là một trong những vị trang nguyên mãi lưu danh sử sách bởi sự vượt khó và tài trí hơn người.

Vượt khó đỗ Trạng Nguyên

Mạc Đĩnh Chi quê ở làng Lũng Động, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương (nay thuộc thôn Lũng Động, xã Nam Tân, huyện Nam Sách, Hải Dương).

Mạc Đĩnh Chi (1272 – 1346)

Theo tài liệu của các nhà sử học Đinh Xuân Lâm và Trương Hữu Quýnh, ông sinh năm 1272 trong gia đình nghèo, mồ côi cha từ nhỏ. Hàng ngày, hai mẹ con phải vào rừng đốn củi bán. Với mong muốn thoát khỏi cảnh nghèo đói và báo đáp sự hy sinh, vất vả của mẹ, Mạc Đĩnh Chi đã không ngừng gắng sức học để thi cử đỗ đạt.

Hàng ngày, ông phải vào rừng để lấy củi nên thường xuyên đến lớp muộn. Hiểu được hoàn cảnh vất vả của học trò, thầy giáo không những không trách phạt mà còn giúp đỡ ông rất nhiều. Không có tiền để mua sách, mua nến, ông phải mượn sách của thầy giáo, bạn bè, đốt củi để đọc sách.

Trong kỳ thi năm Giáp Thìn (1304), Mạc Đĩnh Chi thi đỗ Hội nguyên, sau đó đỗ trạng nguyên khi mới chỉ 24 tuổi. Ông ra làm quan qua ba triều vua, gồm Trần Anh Tông, Trần Minh Tông và Trần Hiến Tông. Ông thăng đến chức Đại liêu ban tả Bộc xạ (tể tướng) và hai lần được cử sang phương Bắc vào các năm 1308 và 1322.

Điện thờ Mạc Đĩnh Chi tại quê nhà

Mạc Đĩnh Chi mất năm 1346, thọ 74 tuổi. Điện thờ và phần mộ ông đặt tại quê nhà. Ngày nay, nhiều tỉnh thành ở nước ta có những con đường và ngôi trường mang tên ông.

Đấu trí trên đất địch

Trong thời gian Mạc Đĩnh Chi đang ở kinh đô Yên Kinh, công chúa được vua Nguyên thương yêu nhất qua đời. Ông được quan nhà Nguyên cử đọc văn tế, nhưng đến khi mở ra chỉ thấy có đúng một chữ “Nhất”. Dù bất ngờ, song Mạc Đĩnh Chi lập tức ứng khẩu:

“Thanh thiên nhất đóa vân,
Hồng lô nhất điểm tuyết,
Thượng uyển nhất chi hoa,
Dao trì nhất phiến nguyệt.
Y! Vân tán, tuyết tiêu, hoa tàn, nguyệt khuyết!”

Dịch là:

“Một đám mây trên bầu trời xanh
Một bông tuyết trong lò lửa hồng
Một bông hoa trong vườn thượng uyển
Một vầng trăng ở cung Dao Trì
Than ôi! Mây tán, tuyết tan, hoa tàn, trăng khuyết!”

Đọc xong với vẻ mặt buồn rầu, ông nghiêm trang bước ra trước sự xúc động nghẹn ngào của những cung phi mỹ nữ và trước vẻ tưng hửng của vua tôi nhà Nguyên; vì họ đã giương bẫy để hại sứ nước Đại Việt. Do tài trí tuyệt vời mà sứ giả nước Đại Việt lại ung dung đi ra trước sự khâm phục của mọi người. Mạc Đĩnh Chi lại tạo ra một kỳ tích có một không hai trong lịch sử văn chương chữ nghĩa trong thời đại của ông.